Werkkapitaal berekenen: formule, voorbeeld en wat een gezond niveau is
Winst maken en toch krap zitten: meestal zit het geld vast in facturen en voorraad. Zo bereken je werkkapitaal, zo beoordeel je het en hier draai je aan.
Een bedrijf dat winst maakt en toch elke maand moeite heeft om de lonen te betalen, heeft bijna altijd hetzelfde probleem: het geld zit vast. Bij klanten die nog moeten betalen, in voorraad die nog verkocht moet worden, of bij leveranciers die sneller betaald worden dan nodig.
De maat daarvoor is werkkapitaal, en het is een van de weinige cijfers uit je balans waar je direct iets aan kunt doen. In dit artikel lees je hoe je werkkapitaal berekent, met de formule en een voorbeeld, wat een gezond niveau is, hoe DSO en DPO erbij horen en hoe je geld vrijmaakt. En hoe je het elke maand uit je administratie haalt zonder de balans erbij te pakken.
De formule
Werkkapitaal is het verschil tussen je vlottende activa en je kortlopende schulden. Vlottende activa zijn de bezittingen die binnen een jaar geld worden: debiteuren, voorraad en de liquide middelen zelf. Kortlopende schulden zijn wat je binnen een jaar moet betalen: crediteuren, af te dragen btw en loonheffing, kortlopend krediet en overige schulden.
Werkkapitaal = vlottende activa min kortlopende schulden
Wie op de bedrijfsvoering wil sturen, laat de liquide middelen en het bankkrediet er vaak buiten en kijkt alleen naar de operationele posten:
Operationeel werkkapitaal = debiteuren plus voorraad min crediteuren
Dat tweede getal zegt hoeveel geld er in je bedrijfsproces vastzit, los van wat er toevallig op de bank staat.
Een voorbeeld
De balans van een groothandel aan het eind van het kwartaal, fictieve cijfers:
| Vlottende activa | Euro | Kortlopende schulden | Euro |
|---|---|---|---|
| Debiteuren | 184.500 | Crediteuren | 96.000 |
| Voorraad | 62.000 | Btw en loonheffing | 34.000 |
| Liquide middelen | 48.200 | Kortlopend krediet | 40.000 |
| Overige schulden | 12.000 | ||
| Totaal | 294.700 | Totaal | 182.000 |
Het werkkapitaal is 294.700 min 182.000, dus 112.700 euro. Het operationele werkkapitaal is 184.500 plus 62.000 min 96.000, dus 150.500 euro.
Dat laatste getal is het interessantst. Na aftrek van wat je zelf nog aan leveranciers moet betalen, zit er ruim anderhalve ton vast in facturen en voorraad, terwijl er 48.200 euro op de bank staat. Elke dag dat klanten sneller betalen of voorraad sneller doorloopt, komt daar een stuk van los.
Wat een gezond niveau is
Daarvoor kijk je niet naar het bedrag maar naar de verhouding. De current ratio is de vlottende activa gedeeld door de kortlopende schulden; in het voorbeeld 294.700 gedeeld door 182.000, dus 1,62. De vuistregel is dat je boven de 1,5 wilt zitten, zodat je ook bij een tegenvaller je kortlopende verplichtingen kunt betalen.
De quick ratio laat de voorraad buiten beschouwing, omdat die niet altijd snel geld wordt. Daar ligt de vuistregel boven de 1. In het voorbeeld is dat 294.700 min 62.000, gedeeld door 182.000: 1,28.
Eerlijk is eerlijk: die vuistregels verschillen per branche flink. Een groothandel met veel voorraad zit structureel anders dan een dienstverlener zonder voorraad, en een bedrijf dat vooruit factureert kan met een lage ratio prima draaien. Het CBS publiceert financiële kengetallen per bedrijfstak, maar die gaan over alle bv's en nv's in een sector. Vergelijk je ratio daarom vooral met je eigen historie: beweegt hij de goede kant op, of loopt hij al drie kwartalen terug?
DSO en DPO: de twee kanten van hetzelfde geld
Werkkapitaal is een stand. DSO en DPO vertellen hoe die stand ontstaat.
DSO (Days Sales Outstanding) is het gemiddelde aantal dagen dat je verkoopfacturen openstaan voordat ze betaald worden: het saldo van je openstaande verkoopfacturen, gedeeld door de omzet in de periode, maal het aantal dagen. DPO (Days Payables Outstanding) is hetzelfde voor je inkoopfacturen: het saldo van je openstaande inkoopfacturen, gedeeld door de inkoop, maal het aantal dagen.
In het voorbeeld, met een kwartaalomzet van 405.000 euro, is de DSO 184.500 gedeeld door 405.000, maal 91 dagen: 41 dagen. Met 257.000 euro inkoop in het kwartaal is de DPO 96.000 gedeeld door 257.000, maal 91: 34 dagen. Reken omzet en inkoop inclusief btw, want de openstaande facturen zijn dat ook.
Je betaalt je leveranciers dus gemiddeld een week eerder dan je klanten jou betalen. Die week financier je zelf, elke maand opnieuw. En heb je voorraad, dan financier je ook de dagen dat die op de plank ligt. Draai je de verhouding tussen DSO en DPO om, dan komt er structureel geld vrij zonder dat je een euro meer omzet maakt.
Let op één rekenkeuze: neem de saldi uit je openstaande-postenlijst, niet van de grootboekrekeningen Debiteuren en Crediteuren. Op die grootboekrekeningen staan ook boekingen die geen factuur zijn, zoals een handmatige correctie of een creditnota die nog niet is verrekend, en die vertekenen het gemiddelde.
Zo maak je geld vrij uit je werkkapitaal
- Factureer sneller. De klok van je DSO begint bij de factuurdatum, niet bij de levering. Elke dag tussen levering en factuur is een dag die je zelf weggeeft.
- Volg consequenter op. Onze ervaring is dat een vaste weekroutine voor openstaande posten meer doet voor de DSO dan strengere betaaltermijnen.
- Betaal niet te vroeg. Benut de betaaltermijn van je leveranciers, tenzij er een betalingskorting tegenover staat die meer oplevert dan de rente op je krediet.
- Pak voorraad aan die blijft liggen. Artikelen die niet verkopen, zijn geld dat niet terugkomt. Een lijst van de traagste artikelen met hun voorraadwaarde is vaak confronterend, en juist daarom nuttig.
Elke maand uit je administratie
Alles hierboven staat in je balans en je openstaande posten, dus je kunt het elke maand narekenen. In de praktijk gebeurt dat pas als de accountant er bij het jaarwerk naar vraagt. Het logische moment is de maandafsluiting, en daar is een eigen checklist als dashboard voor, die eerst nakijkt of de maand compleet is.
Het liquiditeitsdashboard, een van de financiële dashboards, laat je werkkapitaal per maand zien, met de DSO, de DPO en de ouderdom van je openstaande debiteuren en crediteuren erbij. De DSO en DPO komen uit de openstaande facturen, en de indeling gaat op het type van de grootboekrekening, dus je hoeft vooraf geen rekeningschema te koppelen. Het dashboard draait in Claude, gekoppeld via Exact AI Connect of de variant voor AFAS en Twinfield.
Wij vinden dat werkkapitaal vaker op tafel hoort dan eens per jaar bij het jaarwerk. Het is een cijfer waar je deze maand al aan kunt draaien, zonder een euro extra omzet.
Wil je het zelf proberen? Start gratis met Exact AI Connect →
Probeer deze vragen in je eigen AI-assistent
- "Bereken mijn werkkapitaal en current ratio per kwartaal van de afgelopen twee jaar."
- "Wat is mijn DSO en DPO op basis van de openstaande facturen, en hoe verhouden die zich?"
- "Welke tien artikelen hebben de hoogste voorraadwaarde en de laagste omloopsnelheid?"
- "Hoeveel geld komt er vrij als mijn klanten gemiddeld vijf dagen eerder betalen?"
Voordelen en aandachtspunten
Voordelen van werkkapitaal elke maand volgen: je ziet de richting in plaats van één stand, je weet waar het geld vastzit, en elke verbetering in DSO of voorraad zie je terug op de bank.
Aandachtspunten: ratio's verschillen per branche, dus vergelijk vooral met je eigen historie. DSO en DPO uit de grootboeksaldi geven een vertekend beeld; gebruik de openstaande posten. En voor het dashboard heb je het Analytics-abonnement en een betaald Claude-abonnement nodig.
Veelgestelde vragen
Trek je kortlopende schulden af van je vlottende activa. Met 294.700 euro aan debiteuren, voorraad en liquide middelen en 182.000 euro aan kortlopende schulden is het werkkapitaal 112.700 euro. Laat je de bank en het krediet erbuiten, dan heb je het operationele werkkapitaal: debiteuren plus voorraad min crediteuren.
Nee. Een bedrijf dat vooruit betaald krijgt en achteraf inkoopt, zoals een webshop met snelle omloop of een abonnementsbedrijf, kan gezond draaien met een negatief operationeel werkkapitaal: klanten financieren dan de bedrijfsvoering. Voor een groothandel of een projectenbedrijf is negatief werkkapitaal wel een signaal.
Deel het saldo van je openstaande verkoopfacturen door de omzet over een periode, en vermenigvuldig met het aantal dagen in die periode. Met 184.500 euro openstaand en 405.000 euro omzet in een kwartaal van 91 dagen kom je op 41 dagen. Neem het saldo uit je openstaande-postenlijst, niet van de grootboekrekening.
Liquiditeit is of je op korte termijn je rekeningen kunt betalen; werkkapitaal is het bedrag dat je daarvoor beschikbaar hebt in vlottende posten. De current ratio drukt dat uit als verhouding, en naar dat getal kijkt een bank als hij het over liquiditeit heeft.
Elke maand, bij de maandafsluiting, en per kwartaal vergelijken. Eén meting zegt weinig; de richting over vier kwartalen zegt veel meer.